کشت میکروبی به مجموعهای از روشها اطلاق میشود که برای رشد و تکثیر میکروارگانیسمها از جمله باکتریها، قارچها و ویروسها در آزمایشگاه استفاده میشود. این روشها به محققان کمک میکنند تا ویژگیها و خصوصیات میکروارگانیسمها را شناسایی کرده و به درک بهتری از آنها دست یابند. در این مقاله، به مهمترین انواع روشهای کشت میکروبی و کاربردهای آنها خواهیم پرداخت
کشت باکتری در محیطهای مایع یکی از روشهای ابتدایی برای رشد باکتریهاست. در این روش، محیط کشت به شکل مایع در یک لوله آزمایش قرار میگیرد و باکتری به آن اضافه میشود تا در آن تکثیر یابد. مراحل انجام این روش عبارتند از:
کشت باکتری در محیط جامد یکی از روشهای معمول برای جداسازی و تکثیر باکتریهاست که معمولاً در پلیتهای آگار انجام میشود. این محیط به صورت جامد (با آگار) تهیه شده و به باکتریها اجازه میدهد تا کلنیهایی را تشکیل دهند. انواع مختلف کشت در محیط جامد عبارتند از:
در این حالت محیط کشت آگاردار (جامد) را با حفظ شرایط استریل در حالت مذاب داخل لوله های آزمایش استریل ریخته و بحالت عمودی آنرا در یک جای ساکن قرار دهید تا سرد شود در این حالت با آنس نوک تیز استریل شده در کنار شعله از کلنی باکتری مقداری را برداشته و آنرا بصورت عمودی در مرکز این محیط تا انتها فرو برده و بدون هیچگونه تغییر حالتی آنرا از همان مسیر خارج کنید . بعد لوله را در انکوباتور قرار دهید .
در نظر داشته باشید هنگامی که نوک آنس را در محیط فرو می برید در ابتدای ورود آنس به محیط تراکم باکتری زیاد است و به ترتیب که به عمق محیط فرو می رود از تعداد باکتریها کاسته می شود تا به انتهای لوله که می رسد تراکم باکتری به حداقل می رسد و از طرفی در انتها محیط کشت لوله ای اکسیژن کمتر از قسمت سطحی آن است و باکتریها به ترتیبی با تراکمی که وارد محیط شده اند براساس نیاز با اکسیژن (هوازی یا بیهوازی بودن )در محیط رشد متفاوتی دارند یعنی اگر باکتری هوازی باشد رشد آن در قسمت سطحی بیشتر است و اگر بیهوازی باشد رشد آن در قسمت عمقی بیشتر می شود.
در اینحالت محیط کشت آگاردار استریل را در لوله های استریل شده ریخته و قبل از سرد شدن آنها را بحالت شیبدار قرار می دهند تا سرد شوند. در اینحالت با آنس نوک تیز با حفظ شرایط استریل از پرگنه باکتری برداشته و در کنار شعله نوک آنس را ابتدا بصورت عمودی وارد قسمت عمودی محیط کشت کرده بعد به آرامی آنرا از همان مسیر خارج کرده و بدون اینکه نوک آنس از محیط جدا شود آنرا به حالت زیگزاک روی سطح شیبدار بکشید.
این روش هم خصوصیات بسیار زیادی از جهت تشخیص سویه های باکتری دارد و اطلاعاتی در مورد هوازی یا بی هوازی بودن آنها و همچنین خصوصیات منحصر به فرد باکتریها به ما می دهد . مثلا ممکن است درکشت یک نوع باکتری ، رنگ قسمت عمودی محیط کشت تغییرکند که نشانگر بی هوازی یا بیهوازی اختیاری بودن باکتری است که بعدا در تستهای اختصاصی دیگر را روی آن انجام می دهیم.یا مثلا باکتریها فقط در قسمت شیبدار رشد می کنند و رنگ آن قسمت تغییر می کند که پی به هوازی بودن آن می برید.
شما میتوانید از محیط مایع می باشد که یک لوپ از کشت مایع باکتریایی برداشته و در سطح شیبدار بصورت زیگراک می کشید و کشت دهید.
کشت در پلیتهای آگار یکی از رایجترین روشها برای جداسازی و رشد باکتریهاست. این روش به سه شکل مختلف انجام میشود:
به این ترتیب که ابتدا بوسیله یک لوپ سترون شده مقداری از کلنی باکتری را برداشته و آنرا روی سطح محیط پیش ریخته بصورت خطهای موازی و در چند جهت می کشید . در کشتهای خطی برای بدست آوردن کلنی های تک می توانید پلیت را به 4 قسمت تقسیم کنید بعد در قسمت اول ابتدا لوپ را که حاوی کلنی باکتری است را بصورت خطهای موازی کشیده و بعد خطوط را در منطقه دوم با سه تا چهار نقطه تماس با منطقه اول در جهت دیگر ادامه می دهید و در منطقه سوم هم به همین صورت عمل می کنید . خصوصیت این روش این است که وقتی خطوط موازی را روی سطح محیط می کشید به ترتیب از تراکم باکتریها کاسته می شود و به انتهای خط که می رسید تراکم باکتری کمتر است و در منطقه دیگر وقتی از انتهای خطوط منطقه قبلی استفاده می کنید در واقع تراکم بسیار کمتر از تراکم باکتریها در ابتدا می باشد و در نتیجه در مناطق دیگر هم به ترتیب از تعداد باکتریها کاسته می شود تا جائیکه در منطقه چهارم شما می توانید کلنی های تکی داشته باشید که کلنی خالص نامیده می شود. بنابراین انجام درست کشت خطی منجر به ایجاد کلنی خالص می شود این کلنی تنها از یک باکتری مادری بوجود می آید (کشت خالص).
در این روش، رقتهای مختلف از محیط مایع بر روی سطح محیط کشت جامد پخش میشود. سپس با استفاده از یک میله پخشکننده یا لوپ استریل، باکتریها به طور یکنواخت روی سطح پلیت پخش میشوند. این روش برای شناسایی میکروارگانیسمهای موجود در محیطهای مایع، مانند شیر یا آب، استفاده میشود.
در این روش، ابتدا یک سوسپانسیون باکتریایی در محیط مایع تهیه میشود. سپس محیط کشت مذاب به پلیت استریل اضافه شده و بهطور کامل مخلوط میشود. این روش برای کشت باکتریهایی که نیاز به محیط مرطوب دارند مناسب است. در این روش کشت هم نیاز به تهیه سوسپانسیون از باکتری می باشد . یعنی باید از باکتری مورد نظر در محیط مایع رقت معینی را تهیه نموده بعد به میزان 1 سی سی از آنرا در کف پلیت استریل ریخته سپس از محیط کشت مورد نظر که قبلا استریل شده و حرارت آن به حدود 45 درجه سانتیگراد رسیده بمیزان 15-20 سی سی به پلیت اضافه نمائید. سپس با حرکات دورانی بصورت عدد 8 انگلیسی آنرا کاملا مخلوط کنید. اگر نیاز بود مجددا سطح محیط آمیخته با باکتری را با یک لایه نازکی از همان محیط کشت بپوشانید دراین حالت به آن کشت دولایه هم گفته می شود.
کشت میکروبی یکی از روشهای حیاتی در علم میکروبیولوژی است که به شناسایی و مطالعه ویژگیهای باکتریها کمک میکند. انتخاب روش مناسب برای کشت بستگی به نوع تحقیق و هدف آزمایش دارد. استفاده صحیح از این روشها میتواند به دستیابی به نتایج دقیقتر در تشخیص بیماریها و تحقیق در زمینههای میکروبی کمک کند.