استافیلوکوکها (Staphylococci) باکتریهای گرم مثبت، کُرویشکل و بیهوازی اختیاری هستند که معمولاً در آرایش خوشهای مشاهده میشوند. این باکتریها در پزشکی و بهداشت اهمیت زیادی دارند، چرا که میتوانند عفونتهای مختلفی را ایجاد کنند. در این مقاله به ویژگیهای کلی و مهم این باکتریها پرداخته میشود.
ویژگیهای کلی استافیلوکوکها:
- کاتالاز مثبت و فاقد تحرک:
استافیلوکوکها کاتالاز مثبت هستند که باعث تمایز آنها از استرپتوکوکها میشود. این باکتریها غیرمتحرک و فاقد اسپور هستند.
- گونههای مهم استافیلوکوکها: در جنس استافیلوکوکوس، گونههای مختلفی از جمله:
- استافیلوکوکوس اورئوس
- استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس
- استافیلوکوکوس لوگدوننزیس
- استافیلوکوکوس ساپروفیتیکوس
این گونهها دارای اهمیت بالینی هستند و بهویژه استافیلوکوکوس اورئوس در ایجاد عفونتهای خطرناک شناخته میشود.
- ویژگیهای خاص استافیلوکوکوس اورئوس:
- تولید رنگدانه زرد طلایی
- تست کواگولاز مثبت
- تخمیر مانیتول
- ایجاد همولیز بتا
این ویژگیها باعث تمایز استافیلوکوکوس اورئوس از دیگر استافیلوکوکها میشود.
فاکتورهای بیماریزای استافیلوکوکها:
- پپتیدوگلیکان:
پپتیدوگلیکان استافیلوکوکها فعالیت شبه اندوتوکسینی دارد که باعث فعال شدن کمپلمان و تولید اینترلوکین-1 میشود. این ترکیبات موجب تجمع لوکوسیتهای پلیمورفونوکلئر و تشکیل آبسه میشوند.
- پروتئین سطحی A:
پروتئین سطحی A در استافیلوکوکوس اورئوس از حذف باکتری توسط ایمنی هومورال جلوگیری میکند، زیرا به ناحیه Fc ایمونوگلوبولینها متصل میشود.
- فاکتورهای ترشحی بیماریزای استافیلوکوکها:
- کاتالاز
- کواگولاز
- هیالورنیداز
- استافیلوکیناز
- همولیزینها (آلفا، بتا، گاما، دلتا)
- لوکوسیدین پنتون-والنتین (PVL)
- توکسینهای اکسفولیاتیو
- توکسین 1 سندروم شوک سمی
- انتروتوکسینها
این فاکتورها به توانایی استافیلوکوکها در ایجاد بیماریها و عفونتها کمک میکنند.
عفونتهای استافیلوکوکی:
استافیلوکوکها میتوانند موجب عفونتهای پوستی مانند:
- کورک
- فولیكوليت
- زرد زخم
- کفکیرک
و همچنین عفونتهای زخمهای جراحی و سلولیت شوند.
در صورت انتشار استافیلوکوکها در بدن، میتوانند باعث عوارضی همچون:
- اندوکاردیت
- استئومیلیت حاد
- مننژیت
- پنومونی
گردند.
مقاومت آنتیبیوتیکی استافیلوکوکها:
- مقاومت به پنیسیلین: استافیلوکوکوس اورئوس به دلیل تولید پنیسیلیناز (بتالاکتاماز) مقاوم به پنیسیلین G، آمپیسیلین و تیکارسیلین است. این مقاومت تحت کنترل پلاسمید قرار دارد.
- مقاومت به نافسیلینها و متیسیلین: وجود ژنهای mecA و mecC در کروموزوم استافیلوکوکوس باعث مقاومت به نافسیلینها، متیسیلین و اگزاسیلین میشود.
- سویههای مقاوم به متیسیلین (MRSA): شیوع سویههای مقاوم به متیسیلین (MRSA) چالشهای درمانی زیادی را ایجاد کرده است. این سویهها به پنیسیلینهای نیمهسنتتیک مقاوم به بتالاکتاماز مقاوم هستند.
نتیجهگیری:
استافیلوکوکها با ویژگیهای خاص خود، میتوانند عفونتهای خطرناکی را ایجاد کنند. شناسایی فاکتورهای بیماریزای آنها و فهمیدن مقاومتهای آنتیبیوتیکی میتواند به بهبود روشهای درمانی و پیشگیری از این عفونتها کمک کند.
منابع
- Jawet, G.F., Carroll, K.C., Butel, B., Morse, S.A. and Mietzner, T., 2013. Medical Microbiology. Jawetz, Melnick, & Adelberg’s Medical Microbiology
