میکروبیوتا (Microbiota) به جوامع میکروبی اطلاق میشود که در بدن موجودات زنده، بهویژه انسان، زندگی میکنند. انسان بهعنوان یک موجود زنده، در ارتباط همزیستی پیچیدهای با این جوامع میکروبی، که عمدتاً در دستگاه گوارش مستقر هستند، تکامل یافته است. عملکردهای میکروبیوتا در دستگاه گوارش تأثیرات گستردهای بر سلامت انسان دارد و میتواند موجب تنظیم سیستم ایمنی، بهبود هضم، و پیشگیری از بیماریها شود. در این مقاله، به بررسی عملکردهای اصلی میکروبیوتای دستگاه گوارش و تأثیرات آن بر سلامت و همچنین عوامل موثر بر شکل گیری این جامعه میکروبی میپردازیم.
میکروبیوتای دستگاه گوارش نقشهای متعددی در حفظ سلامتی انسان ایفا میکند که از جمله مهمترین آنها عبارتند از:
ترکیب میکروبیوتای دستگاه گوارش از تولد ایجاد و تا 2-3 سالگی پایدار می شود و ترکیب و تنوع میکروبی آن، وضعیت سلامت و بیماری انسان را تحت تاثیر قرار می دهد.
الگوی میکروبیوتای دستگاه گوارش تحت تاثیر عوامل مختلفی از جمله:
برای مثال، در زایمان طبیعی باکتری های مشابه میکروبیوتای واژن مادر مانند گونه های لاکتوباسیلیوس در میکروبیوتای نوزاد غالب است. در صورتیکه در سزارین میکروبیوتای نوزادان با با کتری های میکروبیوتای پوست مادر مانند گونه های استافیلوکوکوس، کورینه باکتریوم و پروپیونی باکتریوم مشابه هست.
مدت زمان بارداری یا همان سن بارداری یک عامل موثر بر ترکیب میکروبیوتای دستگاه گوارش است. برای مثال یکی از پیامدهای تولد زودرس، کلونیزاسیون محدودتر باکتریایی به دلیل محیط استریل NICU و مصرف آنتی بیوتیک است. اغلب نوزادان نارس با گونه های پاتوژن بلقوه مانند گونه های کلبسیلا، انتروباکتر و کلستریدیوم کلونیزه می شوند.
شیر مادر منبع غنی از باکتری های مفید جمله بیفیدوباکتریوم ها است. همچنین حاوی انواع مختلفی از پریبیوتیکها است که به طور کلی به عنوان الیگوساکاریدهای شیر انسان (HMOs) شناخته میشوند. این ترکیبات شامل گالاکتوالیگوساکاریدها، فروکتوالیگوساکاریدها و لاکتوز هستند.
مصرف آنتی بیوتیک ها می تواند منجر به اختلال در کلونیزاسیون اولیه بیفیدوباکتریوم ها در دستگاه گوارش شود که این حالت زمینه ساز رشد بیش از حد پاتوژن بلقوه مانند گونه های انتروکوکوس و انتروباکتریاسه را فراهم می کند. با توجه به نقش بارز میکروبیوتای دستگاه گوارش در آموزش و تنظیم سیستم ایمنی، مصرف آنتی بیووتیک در اوایل زندگی زمینه ساز مشکلاتی نظیر آسم، خس خس کردن و دیگر تظاهرات آلرژیک می باشد.
Dysbiosis میکروبیوتای دستگاه گوارش میتواند با بیماریهای مختلفی مانند:
مرتبط باشد.
برای حفظ سلامتی و جلوگیری از بیماریها، توجه به میکروبیوتای دستگاه گوارش و عوامل مؤثر بر آن از اهمیت بالایی برخوردار است. با داشتن رژیم غذایی متعادل و سبک زندگی سالم، میتوان از این جوامع میکروبی ارزشمند در بدن خود محافظت کرد و به سلامت کلی بدن کمک کرد.
احمدی بادی، س. (1398). میکروبیومولوژی 1: نقش میکروبیوتای دستگاه گوارش در سلامت و بیماری. جهاد دانشگاهی واحد شهید بهشتی.